Maymunlar Taş Çağına Girdi!

Üç kıtadaki bilim insanları, insanlar tarafından yapılmamış el araçları buldular ve bunu bir takım şempanzelerin ve maymunların taş çağına girdiklerine konusunda kanıt olduğunu söylüyorlar.

Birkaç on sene önceye kadar bilim insanları el aletleri kullanabilen tek türün insanlar olduğuna inanıyorlardı. Bunun artık doğru olmadığı, primatlar dahil bir hayli hayvanın el aletleri kullandığı, araştırmacıların sayısız örneğiyle belgelendi. Ancak ekseriyetle primatların ve maymunların daha taş aletleri kullanabilme kapasitelerinin olmadığı düşünülüyordu. Son on beş senede bu iddia da çürütüldü.

bazi-sempanzeler-ve-maymunlar-tas-cagina-girdi-bilimfilicom

Yeni Kaledonyalı karga (Corvus moneduloides) yem bulmak için alet kullanıyor. (Kaynak: Roland Seitre/NPL)

Üç kıta süresince araştırmacılar emsalsiz taş aletler keşfettiler. Bu el aletlerinin birçoğu Keops piramitiyle aynı dönemde şekillendirilmiş. Bu taş aletlerinin eksik istikametleri ilkel adamınkilerle karşılaştırıldığında, bunların şempanzeler, kapuçin ve makak maymunları tarafından şekillendirildiği ortaya çıkıyor.

Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology’deki Christophe Boesch tarafından yürütülen araştırmalarda Ivory Coast ormanından kazılan taş aletleri incelendi ve 4300 yıl önce yapılmış oldukları bulundu. Araştırmacılar, bazı taş aletlerinde şempanzelerle ilişkilendirilen ehemmiyetli karakteristik özellikler belirledi. Sözgelimi, bazı el araçları 1 ila 9 kilogram arasındaydı, bu aralık normalde şempanzeler tarafından seçenek ediliyor (antik insanlar 1kilogramdan hafif taş aletleri tercih ediyordu.). Bu arada şempanzeler taş aletleri insanların yemediği türde çerezleri de açmak için kullanmış. Bu bulgular şempanzelerin en az 4300 yıldır Ivory Coast ormanında taş aletler kullandığını gösteriyor.

Bu el aletleri kaba, ayrı olarak bir şempanzenin veya bir maymunun taş çekicini güzellik açısından ilkel adamın el baltasıyla karşılaştırmak oldukça güç. Fakat asal ehemmiyetli nokta bu değil. Bu primatlar rutin olarak taşa dayalı teknoloji kullanılan bir kültür geliştirmişler. Bu da taş çağına girdiklerini gösteriyor.

bazi-sempanzeler-ve-maymunlar-tas-cagina-girdi1-bilimfilicom

Bir şempanze taş çekiç kullanıyor. (Kaynak: Justine Evans/NPL)  

İlk taş aletleri ortak atalarımız mı kullandı?

Şempanzeler yaşayan en yakın akrabalarımız. Bizim gibi olmaları ve taş aletleri kullanmaları şempanze ve insan atalarının ilk taşa dayalı teknolojiyi geliştirdikleri mananına gelebilir. University of Oxford’dan Primate Archaeology (Primarch) projesinin yöneticisi olan Michael Haslam bunun ihtimal dışı olduğunu söylüyor. Şayet böyle olsaydı bütün şempanzelerin taş aletler kullanmaları gerekirdi, ancak yalnızca Batı Afrika’daki küçük topluluklar bunu yapıyor. Batı Afrika’daki şempanzelerin merkezdeki ve doğudaki şempanze topluluklarından ayrıldıktan sonra bu yeteneği geliştirdiklerini düşünmek daha mantıklı. Öyle görünüyor ki insan taş çağı ve Batı Afrika şempanzelerinin taş çağı birbirinden bağımsız.

Birkaç asır geriye gidildiğinde Brezilya’daki sakallı kapuçin maymunlarının taş aletler kullandığına dair raporlar olduğu görülüyor. 2004’te (1) yapılan bir araştırma da bu raporları doğrular nitelikte.

2015 yılında yayımlanan bir çalışma ise uzun kuyruklu makak maymunlarının da taş aletler kullandığını gösteriyor.

“Kapuçinler Yeni Dünya maymunları, bizden 35 milyon senelik evrimle ayrıldılar.” diyor Haslam. “Makaklar dahi 25 milyon sene civarında.” Başka bir söylemle, Taş Çağı primatları evrim ağacında geniş bir alana dağılmış vaziyette, bu da teknolojiyi her birinin bağımsız olarak geliştirdiğini gösteriyor.

Mayıs 2015’te (2) Kenya’da çalışan arkeologlar atalarımızın en erken taş aletleri ile ilgili ayrıntılar yayımladılar. Bu “Lomekwian”* taş aletleri 3,3 milyon senelik birikintilerden ortaya çıkarılmış. Takımın bulduklarına göre taş işlemede şempanzeler ve maymunlarla benzer metotları kullanıyorlardı. Bu, taş alet kullanan primatları çalışmanın ilkel insan davranışının tabiatı hakkında fikir verebileceğini gösteriyor. Fakat yeniden de ilkel insan ile şempanzeler ve maymunlar çok değişik olduğundan neticeye varmak oldukça zor olacak.

Diğer primatlar insanlar gibi gelişebilecek mi?

Şempanzeler ve maymunlar Lomekwian taş aletlerinin ötesine geçemezken insanlar sofistike el aletleri yapmayı nasıl öğrendi? Bunun el anotomimizin daha ince detayları işlemesine imkan sağlayan evrimsel avantajı olduğunu düşünebilirsiniz. Gerçekte, 2015 (3) Temmuzunda  of George Washington University’deki Sergio Almécija tarafından yayımlanan çalışmaya göre, aksine, son birkaç milyon yılda insan elleri şempanze ellerinden daha az değişti. Şempanzeleri ve maymunları geride bırakan elleri değilse, problem beyinlerinde yatıyor olabilir diyor Almécija.

bazi-sempanzeler-ve-maymunlar-tas-cagina-girdi2-bilimfilicom

Yine de Haslam, şempanzelerin, makakların ve kapuçinlerin teknolojik sınırlarına erişmemiş olmaları olası olduğunu söylüyor. Fakat kendi taş çağlarını geliştirme avantajı yakalayıp yakalayamayacakları henüz belirsiz.

“Onların popülasyonlarını dramatik şekilde daraltıyor, hayat alanlarını imha ediyor ve onları avlıyoruz” diyor Haslam. “Küçük gruplar, büyük gruplar gibi dağılıp teknolojilerini güçlendiremezler.” Diğer bir ifadeyle şempanzelerin ve maymunların sofistike el aletleri geliştirecek maharetleri olabilir ancak değişik bir grup primatın usta taş alet üreticileri olması hasebiyle potansiyellerine ulaşma olanağı bulamayabilirler.”

 

Kaynak: BilimFili